حضيض شقاوت ، يا ) در هاويه افتاده » . مراد از خشم خدا كه در آن ذكر شده ، چه چيز است ؟ حضرت باقر عليه السلام فرمود كه : « خشم خدا ، عقاب است . اى عمرو ! به درستى كه هر كه گمان كرده كه خدا از چيزى زايل مىشود و به سوى چيزى ديگر مىرود ( كه از صفتى به صفتى مىگردد ، و متغير و متبدل مىشود ) او را به صفت مخلوق وصف كرده ، و خداى عزّوجلّ چيزى او را از جا به در نمىآورد كه او را تغيير دهد از حالى به حالى و از وصفى به وصفى » . 306 / 6 . على بن ابراهيم ، از پدرش ، از عباس بن عمرو ، از هشام بن حكم روايت كرده است در حديث زنديقى كه از امام جعفر صادق عليه السلام سؤال نمود و از جملهء سؤال او اين بود كه به حضرت عرض نمود كه : خدا را خشنودى و خشمى هست ؟ حضرت عليه السلام فرمود : « بلى ، و ليكن آن به روشى كه از آفريدگان يافت مىشود ، نيست . و بيان اين ، آن است كه خشنودى ، حالتى است كه بر مخلوق داخل مىشود ، و او را از حالتى به حالت ديگر مىبرد ؛ زيرا كه مخلوق ميان خالى است و مضطرب مىشود و مركب است از اجزاى متنافيه ( يا از ذات و صفت ) ، و چيزها را در او مدخليتى هست ( چه آنها كه در صورت و كيفيت ، مغايرت دارند و هر يك از آنها را خواهش تغيّر ديگر و شكستن صورت آن است ، مدخليتى در تحقق حقيقت او دارند كه با حقيقت تغير منافات ندارد . و مىتواند كه معنى اين باشد كه ادراكات و كيفيات نفسى ، چون خشنودى و خشم ، در او داخل مىشود و او را از حالى به حالى مىگرداند ) . و آفريدگار ما چيزها را در او مدخليتى نيست ؛ زيرا كه آن جناب ، يكتا و يگانه است كه تركيبى در او نيست ؛ نه در خارج و نه در ذهن و أحدي الذات است ( كه وجودش زائد نيست بر ذات مقدسش ) و أحدي المعنى ( كه او را صفات متكثره متغايره نمىباشد ) . پس خشنودى آن جناب ، ثوابى است كه عطا مىكند ، و خشم او ، عقابى است كه مىفرمايد ؛ بىآن‌كه چيزى در او داخل شود كه او را به هيجان آورد و از حالتى او را به حالت ديگر نقل كند ؛ زيرا كه اين ، صفت آفريدگان است كه عاجز و محتاج‌اند » . ( و چه خوش گفته آن‌كه گفته : خذ الغايات و اترك المبادي ، يعنى : « آخرها و آنچه را كه مقصود باشد ، بگير و ابتداها و آنچه را كه مقدمات مقصود است واگذار » . آيا نمىبينى كه مخلوق در حين ارادهء انتقام از خصم اول مقدمات آن در او متحقق مىشود و بعد از آن بازخواست مىكند ؟ و خداى تعالى آنچه مقصود از خشم است ، اول آن را به عمل مىآورد ، بىحصول مقدمات و همچنين است ساير صفات ) .